Do góry


XX wiek - 1

     Gdy w 1903 r. kolejna wielka powódź spustoszyła Półwsie Zwierzynieckie i najbliższe sąsiedztwo Błoń - katastrofa ta przyśpieszyła decyzję władz galicyjskich i miejskich o regulacji Wisły między klasztorem zwierzynieckim a Wawelem oraz o konieczności włączenia gmin podmiejskich do Krakowa. Obie te sprawy łączyły się bezpośrednio z planowaną od dawna przez władze wiedeńskie wielką inwestycją hydrotechniczną: przekopania kanału łączącego dorzecza Wisły i Dunaju, która miała mieć pierwszorzędne znaczenie, zarówno strategiczne, jak i komunikacyjno-transportowe, dla całego imperium austro-węgierskiego. Kulisy wstępnych rozmów na ten temat nie są znane, wiadomo jednak, iż jeszcze w 1903 r. niektóre gminy  (w tym Półwsie Zwierzynieckie) wypowiedziały się za przyłączeniem do Krakowa, a  wspomniana powódź mogła mieć na tę decyzję duży wpływ. W każdym razie w dniu 28 marca 1904 r. dwie zwierzynieckie rady gminne podjęły niezależnie od siebie uchwały o przyłączeniu obu obszarów do Miasta Krakowa, formułując szereg warunków inkorporacji. Za najważniejsze obie gminy uznały starania władz miejskich o formalne zniesienie rewersu demolacyjnego, zaprowadzenie oświetlenia gazowego, założenia chodników, a także przedłużenia linii tramwajowej do klasztoru, a następnie do Woli Justowskiej. Ponadto gmina Zwierzyniec oczekiwała gwarancji w zakresie możliwości dalszej hodowli bydła oraz jego wypasów na Błoniach, pojenia i pławienia w Rudawie lub zbiorniku zastę pczym. Półwsie postulowało zasypanie stawu klasztornego i urządzenia w tym miejscu placu targowego. Obie gminy liczyły na kilkuletnie zwolnienie z obowiązku powszechnego podłączania się do wodociągu miejskiego i wymiany gontowego lub słomianego pokrycia da chów.

     Pertraktacje trwały dwa lata. Oficjalne protokoły o warunkach przyłączenia obu gmin do Krakowa  zostały podpisane 20 i 21 grudnia 1906 r., a zatwierdzone zostały uchwałami radnych  w dniach 29 i 31 tegoż miesiąca. Niebawem - w dniu 18 stycznia 1907 - został podpisany układ o włączeniu do Miasta Krakowa także klasztornych obszarów dworskich położonych na terenie obu gmin zwierzynieckich. Konwent PP.Norbertanek domagał się gwarancji swobodnego funkcjonowania swoich folwarków (w tym rzeźni) oraz częściowego zwolnienia z przymusu wodociągowego. Ostatecznie Rada Miejska podjęła uchwałę o rozszerzeniu granic miasta 19 września 1907 r., akceptując większość warunków przedstawionych przez gminy zwierzynieckie i klasztor. Równocześnie władze miejskie prowadziły pertraktacje z dowództwem wojskowym, w wyniku których linia forteczna została przesunięta na zachód - poza Kopiec Kościuszki; tym samym na Półwsiu i w dużej części obszaru Zwierzyńca przestał obowiązywać "rewers demolacyjny".

     Galicyjski Sejm Krajowy we Lwowie na sesji w dniu 3 listopada 1908 r. rozpatrzył sprawę rozszerzenia granic Miasta Krakowa; ustawa akceptująca powiększenie miasta została przegłosowana 13 listopada tegoż roku. Tym samym powstały warunki realizacji - z budżetu państwowego - wielkiego projektu hydrotechnicznego: kanału Wisła-Dunaj. Prace  rozpoczęto od regulacji lewego brzegu Wisły i pogłębienia młynówki klasztornej (jako nowego koryta Rudawy). Roboty ziemne prowadzone pod sprawnym kierownictwem inżyniera Adama Bielańskiego szybko posuwały się naprzód i w ciągu dwóch lat zostały niemal całkowicie ukończone na odcinku między klasztorem i Mostem Dębnickim. Przy pracach trzeba było niestety wyburzyć niektóre XVII-wieczne zabudowania klasztorne (spichlerz i młyn), za co Siostry Norbertanki otrzymane odszkodowanie przeznaczyły na budowę ochronki przy ul. Senatorskiej. W roku 1909 rozpoczęto budowę, a opieką nad dziećmi zajęły się Siostry Serafitki. Dalsze prace na terenie dzielnicy przerwała I wojna światowa, w rezultacie czego ulica Ks.Józefa doczekała się zabezpieczenia powodziowego dopiero pod koniec lat '30.

     Przyłączenie Zwierzyńca  do Krakowa znacznie zmieniło jego ludność, obok typowych dla dawnych czasów rolników, flisaków i podmiejskich murarzy pojawiła się w coraz większej liczbie najwyższej próby inteligencja, która napłynęła do nowopobudowanego na austriackich umocnieniach (wzdłuż ulic Anczyca i Gontyny) osiedla, zwanego od kościółka "Salwatorem".

Na rysunku górnym: Przekopanie nowego koryta Rudawy (pocz. XX wieku).

Na rysunku dolnym: Rada Gminna Półwsia Zwierzynieckiego w 1910/1912

Pierwsze osady
Skad nazwa?
Klasztor i...
XIX wiek
XX wiek - 1
XX wiek - 2

Dalej:


[Wstęp] [Krajobraz] [Historia] [Mieszkanie] [Tradycje] [Ze Zwierzyńca] [Zwierzyniec dzisiaj] [Dzielnica VII]